Tag Archives: ανάπτυξη

Αντιτουριστικός Οδηγός για ένα νησί που αλλάζει. Του Παντελή Κελεσίδη

Το να ζεις σε ένα νησί όπως η Λήμνος , σημαίνει ότι αποδέχεσαι κάποιες δυσκολίες και αρκετούς περιορισμούς . Στη μετακίνηση, στις συγκοινωνίες με την υπόλοιπη Ελλάδα, στις παροχές υγείας, στις επιλογές για την εκπαίδευση και την μόρφωση των παιδιών, στην διασκέδαση και σε τόσα άλλα πράγματα.
Επιλέγεις όμως να ζεις σε ένα τέτοιο μέρος , γιατί παρά και πέρα από όλους τους περιορισμούς το νησί σε αποζημιώνει με τη φυσική του ομορφιά , την απλότητα του, την οικειότητα που γεννάει η μικρή κλίμακα της κοινωνίας μας, ή ίδια που γεννάει και τους περιορισμούς που λέγαμε.
Πολλοί άνθρωποι που γνωρίζω ζουν εδώ και δε θα το άλλαζαν με τίποτα ακριβώς γιατί η Λήμνος δεν έχει κάποια πράγματα και δεν έχει μετατραπεί ,ακόμα, σε αστικό περιβάλλον.

Το ίδιο ισχύει και για πολλούς επισκέπτες του νησιού μας οι οποίοι το επιλέγουν όχι για ένα καλοκαίρι αλλά μερικές φορές για μια ολόκληρη ζωή, ακριβώς γιατί τις μέρες που περνάνε εδώ δεν υπάρχει κάτι να τους θυμίζει το τοπίο , τους ρυθμούς και τις “ευκολίες” των μικρών και μεγάλων πόλεων με τους τρελούς ρυθμούς εργασίας το μεγάλο στρες και τη χαμηλή κοινωνικότητα στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων που πολλές φορές εξαντλείται στο διαδίκτυο και στο facebook.

Με απλά λόγια οι άνθρωποι που επισκέπτονται το νησί μας, ίσως να είναι τουρίστες την πρώτη φορά αλλά μετά γίνονται επισκέπτες, φίλοι, και σε μερικές περιπτώσεις ακόμα και ημιμόνιμοι κάτοικοι. Αυτή η αγάπη για τον τόπο δεν είναι γέννημα των τουριστικών μας υποδομών , ούτε οφείλεται στο πολύ καλό μας τουριστικό μάρκετινγκ. Ευτυχώς ή δυστυχώς σε αυτά είμαστε πολύ πίσω και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό.

Οι μόνιμοι επισκέπτες του νησιού το επιλέγουν ενώ ξέρουν ότι εδώ δε θα βρουν την αγορά ανοιχτή όλη μέρα κάθε μέρα, όπως θα “όφειλε” ένας αυστηρώς επαγγελματικά και οικονομικά οργανωμένος τουριστικός προορισμός. Το επιλέγουν για την πολύ δυνατή απλότητα του τοπίου του, την απλότητα στις ανθρώπινες σχέσεις , την αμεσότητα και τη μικρή κλίμακα των χωριών αλλά ακόμα και της Μύρινας όπου όλοι πάνω κάτω γνωρίζονται και γνωρίζουν.

Εδώ , δεν είσαι πια ακόμα ένας μέσα στο απέραντο πλήθος , εδώ ο κάθε τόπος η κάθε παραλία, η κάθε κορφή η κάθε μάντρα είναι δεμένη με ιστορίες ανάμεσα σε παρέες , σε οικογένειες σε φίλους και αγαπημένους. Είναι ένας τόπος ανθρώπινος, ήρεμος , ικανός να γιατρέψει πληγές σε σώμα και ψυχή κάτι που εξηγεί ιστορίες και μύθους που θέλουν τη Λήμνο “φίλτατη γαία” , το αρχαίο φάρμακο της “λημνίας γης” την ανάρρωση του Ηφαίστου, του Φιλοκτήτη και παέι λέγοντας.

Για να επιστρέψουμε όμως στο σήμερα , αν τελικά οι επισκέπτες της Λήμνου ήθελαν νταβαντούρια, πολλά νυχτερινά μαγαζιά , αστικές υποδομές , δρόμους γεμάτους τουρίστες, τουριστικό φαγητό, τουριστικές ξεναγήσεις και άλλα σοβαρά και καλά οργανωμένα τουριστικά προϊόντα, δε θα ερχόταν εδώ: υπάρχουν πολλά άλλα μέρη και πολλά άλλα νησιά στη χώρα που θα τους κάλυπταν και θα έβρισκαν και πολύ ευκολότερα τρόπο να φτάσουν εκεί και δε θα ήταν αναγκασμένοι να ταξιδεύουν με τις ώρες με καράβια που ηλικιακά έχουν περάσει στην τρίτη ηλικία, με καθυστερήσεις, ματαιώσεις και άλλα καλά, που ευτυχώς από τον τελευταίο χρόνο φαίνεται πως θα μας λείψουν.
Καλό θα ήταν όταν μιλάμε για τουριστική “ανάπτυξη” του νησιού μας να το σκεφτόμαστε τι είδους ανάπτυξη, με τι κόστος , με τι οφέλη, από ποιον και για ποιόν. Γενικότερα καλό θα είναι να είμαστε πάντα επιφυλακτικοί απέναντι σε αυτό τον όρο μιας και έχει συνδεθεί με δεσμούς αίματος και πολύ ιδρώτα με το κέρδος των λίγων χωρίς αυτοί απαραίτητα να ζούνε στον τόπο που “αναπτύσσεται” .


Μία αρκετά συνηθισμένη και ακόμα περισσότερο επιπόλαιη αντίδραση σε αυτή την κριτική απέναντι στην τουριστική στην περίπτωση μας ανάπτυξη, είναι αυτή που λέει: “και καλά τι θέλετε δηλαδή; να πάμε 100 χρόνια πίσω , να μην έχουμε καράβια , αεροπλάνα, και ξενοδοχεία για να μείνει το μέρος παρθένο;”Απαντάμε ένα “φυσικά και όχι” και το ξεπερνάμε ξεφυσώντας.

Φαίνεται πως υπάρχει μία κυρίαρχη άποψη που θέλει οποιαδήποτε επένδυση να είναι κάτι καλό, και μάλιστα για όλους. Κάτι όπως το “δεν υπάρχει κακή διαφήμιση”. Και όσο η οικονομική ύφεση σφίγγει τον κλοιό και μεγαλώνει τα μητρώα ανέργων, τόσο πιο εύκολα ανοίγει ο δρόμος για τους όποιους και από όπου επενδυτές που πλέον μοιάζουν σαν καλοί μάγοι με τα δώρα. Κινδυνεύουμε να χάσουμε πολλά περισσότερα από αυτά που θα μας δώσουν , τα οποία στην σημερινή συγκυρία είναι κάτι κοντινό στα ψίχουλα, όπως έδιναν καθρεφτάκια κάποτε οι παλιοί αποικιοκράτες στους ιθαγενείς σε Αμερική και Αφρική για να τους πάρουν τελικά τα πάντα: το χρυσό τους, τη γη τους, τον πολιτισμό τους.

Αυτή η διαδικασία δεν γίνεται ξαφνικά μέσα σε μία νύχτα. Σιγά σιγά δίνεις ή σου παίρνουν κομμάτια του τόπου σου και της κοινότητας σου.

Για παράδειγμα έχουμε στον τόπο μας την επένδυση μίας πολυεθνικής από την Ισπανία με Βιομηχανικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τις τεράστιες δηλαδή ανεμογεννήτριες που λένε να φυτέψουνε σε διάφορα μέρη σε όλο το νησί. Χωρίς ουσιαστικό όφελος για την τοπική κοινωνία παρά κάποιες λίγες θέσεις φύλακα και χωρίς καμία εγγύηση για το μέλλον των χιλιάδων τόνων από μπετό και χάλυβα μετά το τέλος της επένδυσης σε 20 με 30 χρόνια , πολύς κόσμος στο νησί θεωρεί αυτή την επένδυση ως κάτι καλό για τον τόπο. Απλά και μόνο γιατί πιστεύει πως κάθε επένδυση είναι κάτι καλό, μιας και ανοίγουν οι δουλειές. Είναι σαν να χαίρεσαι γιατί χωρίς να υπάρχει κάποιο πρόβλημα, κατάφερες να γκρεμίσεις το σπίτι σου και έτσι αναγκάζεσαι να το ξαναχτίσεις . Ίσως να μοιάζει τραβηγμένο το παράδειγμα , αλλά έτσι λειτουργεί ο αγαπημένος μας καπιταλισμός και έτσι ανεβαίνουν και τα ΑΕΠ της κάθε χώρας.

Οπότε μιας και αυτή είναι η κυρίαρχη άποψη και αυτό είναι το κυρίαρχο μοντέλο, είναι λογικό μεγάλο κομμάτι του κόσμου να το δέχεται και να το στηρίζει αγνοώντας τις αντιφάσεις του και τις παράπλευρες απώλειες. Κάθε κριτική απέναντι σε αυτή την ψιλοπαράνοια θα την έλεγε κανείς , της Ανάπτυξης να ναι κι ότι να ναι, είναι φυσικό να κατηγορείται ως γραφική, ουτοπική, μη ρεαλιστική, οπισθοδρομική, συντηρητική, ανορθολογική, και πάει λέγοντας. Τον πρώτο και μοναδικό ρόλο στην εξέλιξη της ανθρωπότητας θέλουν να τον έχει η Οικονομική τους Ανάπτυξη, είτε μέσα από την “ελεύθερη” αγορά είτε μέσα από κεντρικούς σχεδιασμούς σε συμβούλια σοφών, είτε με κάποιο υβριδικό μοντέλο όπως συνήθως γίνεται αλλά κανείς τους δεν το παραδέχεται. Τέλος πάντων, πάλι ξεφεύγουμε.


Με την ίδια λογική στην πρώτη ευκαιρία μεγάλο κομμάτι του κόσμου στο νησί θα θεωρήσει την καταπάτηση μίας παραλίας ακόμα και αν συνοδεύεται από το κλείσιμο της,και το χτίσιμο ενός πολυόροφου ξενοδοχείου από μία Χ εταιρία , με οφσορ στον Παναμά λέμε τώρα. , ως “Αξιοποίηση” μιας και έτσι θα μας την πλασάρουν και οι εκάστοτε κυβερνώντες και τα εκάστοτε ΤΑΙΠΕΔ . Θα μπορούν να χτίζουν πάνω στις παραλίες ακριβώς πάνω στο κύμα, να κρύβουν τον ήλιο στην κυριολεξία στους υπόλοιπους κατοίκους που πλέον δε θα μπορούν να πατήσουν σε εκείνο το κομμάτι μιας και θα είναι ιδιωτικής χρήσης, και θα έχει χαθεί ο δημόσιος χαρακτήρας όλων των παραλιών μας που μέχρι σήμερα ας πούμε ότι ισχύει. Το παράδειγμα της Ισπανίας μας επιβεβαιώνει ότι όλα αυτά έγιναν, γίνονται και θα ξαναγίνουν.

Βέβαια επειδή τίποτα δεν λειτουργεί αν κάποιος δεν το βάλει σε λειτουργία, μην περιμένουμε να υπερασπιστούν άλλοι αντί για εμάς τα δημόσια , ή καλύτερα τα Κοινά μας αγαθά, όπως οι παραλίες, οι δρόμοι, τα πεζοδρόμια, οι πλατείες, ολόκληρο το τοπίο του νησιού, το νερό μας, την πολιτισμική μας κληρονομιά, την αγροτική μας κληρονομιά, και πολλά άλλα. Οι όποιες επενδύσεις έρθουν από τα έξω και από τα πάνω, θα έχουν ως κύριο εργαλείο κερδοφορίας τους ακριβώς την εμπορευματοποίηση και την ιδιοποίηση αυτών των Κοινών , που πλέον δε θα είναι Κοινά αλλά Περιφράξεις. Με απλά λόγια , αυτό ακριβώς είναι που θέλει να κάνει το αδηφάγο μας Σύστημα: Να ρουφήξει μέσα του τα όσα ακόμα του αντιστέκονται και δεν έχουν γίνει εμπόρευμα και κεφάλαιο. Εκεί φαίνεται πως είναι και όλη η ουσία : Να μετατρέψουν όσο πιο γρήγορα μπορούν τα άχρηστα χαρτιά και χαρτονομίσματα που έχουν στα χέρια τους και τους άχρηστους παραφουσκωμένους λογαριασμούς τους σε κάτι που πραγματικά έχει αξία και που ακόμα δεν κατέχουν.

Μπορεί κάποιοι να νομίζουν ότι αν αφήσουμε ήσυχους τους έξυπνους και πετυχημένους πλούσιους να κάνουν τις δουλειές τους με την ησυχία τους χωρίς να τους ενοχλούν οι κάθε λογής οπισθοδρομικοί ιθαγενείς , το όλο αυτό παραμύθι της Ανάπτυξης και της παραγωγής πλούτου θα δουλέψει , και τότε θα πάρουμε και μεις σειρά για το μερίδιο μας και σιγά σιγά θα γίνουμε αν όχι όλοι , οι περισσότεροι όμως σίγουρα… πλούσιοι. Αυτό βέβαια δεν έχει κανένα ιστορικό προηγούμενο και δεν έχει υπάρξει ούτε μία περίπτωση που να έχει λειτουργήσει όπως ίσως θα το φανταζόταν οι καλοπροαίρετοι υποστηρικτές του, αλλά πολλοί συνεχίζουν να το πιστεύουν , πιθανότατα γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε σε κάτι. Στον Σούπερμαν, τον Αη Βασίλη, στο αόρατο χέρι της αγοράς, στις επαναστατικές πρωτοπορίες, … Αρκεί να πάμε και να ρίξουμε μία ματιά στο ξενοδοχείο Καβείρια ή ότι τέλος πάντων απέμεινε , και θα έχουμε άποψη για ένα ακόμα success story της ανάπτυξης καθώς και το γίνεται όταν τα …φώτα σβήνουν σε μία παράσταση και σε ποιους τελικά φορτώνεται το όλο ρημαγμένο τοπίο .

Σε μικρότερη κλίμακα υπάρχουν πολλά πράγματα που γίνονται γύρω μας και τα ξεπερνάμε, αποφεύγοντας να δεχτούμε το ότι αν συνεχίζουν να μαζεύονται και άλλα ο τόπος μας θα αλλάξει και όχι προς το καλύτερο. Πράγματα για τα οποία ευθυνόμαστε εμείς οι ίδιοι, όπως πχ. η χρήση ΙΧ ακόμα και για μικρές διαδρομές , τα παρκαρίσματα όπου να ναι και όπως να ναι, ο μη σεβασμός των θέσεων αναπήρων και εγκύων, το κλείσιμο στις μπάρες, όλα αυτά τα μικρά πράγματα μαζεύονται και κάνουν τουλάχιστον τη Μύρινα λιγότερο ελκυστική από ότι ήταν πριν…ας πούμε λίγα χρόνια.

Δίπλα στα δικά μας ακολουθεί φυσικά και ο Δήμος , το Επαρχείο, οι Περιφέρειες , τα Υπουργεία μου μέσα, και όποιος άλλος αιρετός και αναίρετος μας “αντιπροσωπεύει”. Για παράδειγμα: Ενώ σε έναν απλό άνθρωπο που θέλει να κτίσει ένα σπίτι ή ένα κατάστημα δεν του επιτρέπουν να φτιάξει ότι θέλει και όπως θέλει, παρά τον υποχρεώνουν να χάσει χρήμα και χρόνο ζητώντας εγκρίσεις από ειδικές επιτροπές για να διατηρηθεί η αρχιτεκτονική ιδιαιτερότητα στο νησί , με περισσή ευκολία σε μεγάλες εταιρίες γίνονται εξαιρέσεις και μάλιστα με τη βούλα , μιας και η νομοθεσία μας βρίσκει πάντα τρόπο να υποστηρίζει την Επιχειρηματικότητα και να σβήνει τα όποια εμπόδια μπουν στο δρόμο της , αρκεί να μιλάμε για “σοβαρές” δουλειές και όχι για ψιλολόγια που προσπαθούν να βγάλουν οι “ιθαγενείς” κάνοντας τη δική τους δουλειά , οι ξεδιάντροποι!

Βλέπεις για παράδειγμα στην είσοδο της πρωτεύουσας του νησιού μας , με το που μπαίνεις στη Μύρινα, ένα χαρακτηριστικό δείγμα νησιωτικής αρχιτεκτονικής , μία μεταλλική κατασκευή με τεράστιες τζαμαρίες και μία υπέροχη επιγραφή “ΑΒ” Βασιλόπουλος. Ακριβώς δίπλα του , όπως και σχεδόν σε όλη τη Μύρινα, έχει κτίρια που …δεν κατάφεραν να περάσουν σε αυτό το επίπεδο ελευθερίας και αναγκάστηκαν οι ιδιοκτήτες τους να τα χτίσουν με κεραμοσκεπές και μικρά κουφώματα, κάτι που ανέβασε το κόστος τους, όπως και σε όλα τα σπίτια που χτίστηκαν ή ανακαινίστηκαν στο νησί εξαιτίας αυτών των περιορισμών. Και φαντάζομαι κανείς δε θα είχε πρόβλημα να το δεχτεί μιας και είναι για το καλό του αστικού μας τοπίου, να είναι η πόλη μας όμορφη δηλαδή , και αν αυτό είναι υποκειμενικό , ας πούμε για να είναι η πόλη μας ομοιόμορφη, ας έχει μία ταυτότητα τέλος πάντων. Κανένα πρόβλημα, αρκεί όλοι να το κάνουμε και να μην υπάρχουν τρανταχτές εξαιρέσεις που σε προκαλούν μιας και είναι πρώτη μούρη στην είσοδο της πόλης.

Και ρωτάς, καλοπροαίρετα ακόμα: Δηλαδή αυτά τα κτίρια , η σιδεροκατασκευή του ΑΒ, καθώς και το κτίριο που ετοιμάζεται απέναντι αυτή η μαύρη μοντέρνα μικρογραφία εμπορικού κέντρου τι σχέση έχουν με την υπόλοιπη Μύρινα και όλα τα κτίρια που κατασκευάστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες μέσα σε αυτήν; Ποιος ο λόγος να κάνουμε όλοι οι υπόλοιποι τόσες παραχωρήσεις για να διατηρηθεί υποτίθεται ο νησιώτικος χαρακτήρας όταν θα έρθουν 5-6 αλυσίδες και κάποια μεγάλα κεφάλαια από τα ξένα, και θα χτίσουν ότι να ναι, όπου να ναι, όπως να ναι, αρκεί να γίνει η δουλειά τους; Όταν θα έρθουν 2-3 ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και θα χτίσουν ότι θέλουν με όσους ορόφους τους βολεύει πάνω στις παραλίες μας;

Αυτά είναι όμως τα παρατράγουδα της “Ανάπτυξης με όποιο Κόστος”. Πολλοί στο νησί χάρηκαν όταν ήρθαν μεγάλες αλυσίδες ,πιστεύοντας ότι έτσι θα έχουμε πρόσβαση σε φθηνότερα προιόντα και τρόφιμα και θα ανοίξουν θέσεις εργασίας . Η αλήθεια είναι ότι έκλεισαν περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες άνοιξαν, τα κέρδη φεύγουν όλα εκτός νησιού και δεν υπάρχει επένδυση τους σε τοπικό επίπεδο, κοινώς το χρήμα φεύγει από το νησί , κάτι που δυσχεραίνει την τοπική οικονομία .


Τώρα αν χαιρόμαστε που έχουμε πρόσβαση σε πολύ φθηνά τρόφιμα, ας αναλογιστούμε γιατί αυτά ειναι φθηνά και γιατί εμείς δεν έχουμε πρόσβαση σε ποιοτικότερα και θα έχουμε κάνει μία καλή αρχή στην επαναστατικη μας καριέρα. Επίσης όσοι έχουμε πρόσβαση σε φρέσκα τρόφιμα κατευθείαν από τα χωράφια της Λήμνου είτε δικά μας είτε από ανθρώπους που ξέρουμε πως τα καλλιεργούν, ας ευλογάμε την τύχη μας.
Γιατί αλλιώς μας απομένει μόνο το κηνύγι του φθηνού. Αλλά τι να κάνεις ,είπαμε, έτσι λειτουργεί το σημερινό οικονομικό μας σύστημα που αποκαλούμε καπιταλισμό. Δεν ενδιαφέρεται για τοπικές οικονομίες μιας και θέλει η Οικονομία να είναι Μία και Παγκόσμια χωρίς κανένα φραγμό στην κίνηση των εμπορευμάτων και των κερδών. Αν μπορείς καν’ το και συ. Είσαι ελεύθερος.

Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι για να ανοίξουν οι δουλειές σε έναν τόπο, και υπάρχουν και άλλοι τρόποι ώστε αυτός να αναπτυχθεί χωρίς να αλλοιωθούν τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά και όλο αυτό να γίνει προς όφελος όλης της κοινότητας των ανθρώπων που ζούνε σε αυτό το μέρος. Ακόμα και σε αυτό το χρηματικά στείρο περιβάλλον όπου οι τράπεζες δε δανείζουν σε κανέναν εκτός και αν αυτός είναι τόσο πλούσιος που δεν έχει ανάγκη το δάνειο, αλλά αφού του το δίνουνε γιατί να βάζει χέρι στα έτοιμα;
Χρειάζεται συνεργασία, και ακόμα καλύτερα συνεταιρισμούς. Όχι όπως τους παλιούς κλασσικούς με τα προεδρεία. Συμμετοχικούς. Χρειάζεται να διεκδικήσουμε τον τόπο μας . Ξανά. Να μην τον θεωρούμε αυτονόητα δικό μας . Αλλά αυτό είναι μία άλλη ιστορία…